Dreamland i Scholandia

Język teutoński — krótka historia, zarys gramatyki i miejsce w kulturze współczesnej Teutonii

Zarys historii języka

Historia fabularna, lub jeśli ktoś woli — przedinternetowa, języka na Wyspach zaczyna się w V wieku p.n.e. Z tego okresu pochodzą najstarsze zabytki runicznego pisma Enderasjan — germańskiego ludu autochtonicznego Teutonii. W okresie Wielkiej Wędrówki Ludów (380-460 rok n.e.) na Wyspy docierali stopniowo Slavianie. Przybysze przejęli pismo tubylców i dostosowali je do własnych potrzeb fonetycznych. Slaviańskie elity również chętnie przyjmowali język enderaski jako taki. Jednolita mowa wykształcił się na przełomie XVI i XVII wieku. Mówi się wówczas o języku hergolienowskim, wówczas bowiem Hergolien Wielki zjednoczył zwaśnione plemiona, ustanawiając Cesarstwo Teutonii. Język hergolienowski jest bezpośrednim przodkiem języka teutońskiego.

Historia internetowa teutońszczyzny zaczyna się 06 czerwca 2014 roku, kiedy opublikowany został pierwszy, obszerny opis gramatyki — Úre teutoniše Šprake. Úr Šrift ik úres Gramatik, úres Fonetik ond úr polniš-teutoniš Šprakbok. Niedługo po tym Jakubbu Ashikaga stworzył panel słownika polsko-teutońsko-baridajskiego. 24 sierpnia 2014 roku Senat Królestwa Teutonii przyjął Ustawę o językach urzędowych, na mocy której ustanowiono Konsylium Języka Teutońskiego z Lordem Lingwistą na czele. Co jest ciekawe, tekst ustawy został przetłumaczony na język teutoński. W kwietniu 2015 roku utworzono Almersko-Złotogrodzki Uniwersytet Lingwistyczny, który miał zajmować się badaniem i rozwojem języków teutońskiego oraz baridajskiego.

Do dziś ukazało się wiele publikacji o teutońszczyźnie, która wciąż jest rozwijana przez grono pasjonatów.

Krótki zarys gramatyki i słowotwórstwa

Główną cechą języka teutońskiego jest jego prostota. Nie ma sprawiać dużego kłopotu użytkownikom, dlatego posiada uproszczoną deklinację i koniugację.

Rzeczownik teutoński ma trzy rodzaje — męski, żeński i zbiorczy w liczbie mnogiej. Wyróżnia się dwie deklinacje przez trzy przypadki (mianownik, celownik i biernik). W deklinacji pierwszej tylko rodzajnik otrzymuje końcówki (odpowiednio dla przypadków i rodzajów: úr/úrs/úrn, úre/úres/úren, úren/úrens/úrenn). W deklinacji drugiej (głównie rzeczowniki rodzaju męskiego zakończone na -e), końcówki (w celowniku -s, w bierniku -n) otrzymuje również rzeczownik. Zaimki, przymiotniki, przysłówki oraz liczebniki nie podlegają deklinacji.

Wyrażenia posesywne tworzy się przy użyciu przyimka ik, który łączy się z celownikiem.

Czasownik jako taki jest nieodmienny. Nie powinno się więc mówić o koniugacji sensu stricto. W zdaniu pomiędzy podmiotem, a czasownikiem w funkcji orzeczenia stoi tzw. partykuła czasu: iv (czas teraźniejszy), vil (czas przyszły), af (czas przeszły o aspekcie dokonanym) lub ef (czas przeszły o aspekcie niedokonanym). Od czasownika utworzyć można imiesłów czynny (przez odcięcie końcówki bezokolicznika -i i dodanie sufiksu -ed) oraz bierny (przez odcięcie końcówki bezokolicznika -i i dodanie sufiksu -ed oraz prefiksu ge-).

Również tryby tworzy się, używając odpowiednich partykuł (przypuszczający: bim, rozkazujący: ifá). Trybów nie cechują czasy.

Stronę zwrotną wyraża się zaimkiem się (sa). Opracowana jest także strona bierna, która w dużym uproszczeniu składa się z partykuły czasu, czasownika var oraz imiesłowu biernego.

Przymiotnik i imiesłów są, jak już wspomniano, nieodmienne. Jeśli jednak spełniają funkcję przydawki, otrzymują sufiksy rodzajowe (dla rodzaju męskiego – brak, dla rodzaju żeńskiego -e, dla liczby mnogiej -en).

Gramatyka teutońska zawiera także opis stopniowania przymiotników, przysłówków, liczebniki, zaimki osobowe i dzierżawcze.

Słowotwórstwo teutońskie bazuje na niemczyźnie i angielszczyźnie. Panuje niepisana reguła, że, dla prostszego zapamiętania, rodzaj gramatyczny w języku teutońskim jest zgodny z polszczyzną, z czego niemiecki rodzaj nijaki staje się w teutońskim rodzajem męskim, jeśli jest to też zgodne z rodzajem odpowiednika w języku polskim.

23 lipca 2016 roku pojawił się postulat trzeciej przesuwki spółgłoskowej. Niewtajemniczonym wyjaśnię, że pierwsza przesuwka spółgłoskowa wyodrębniła język(i) germański(e) na tle indoeuropejskiego. Druga podzieliła dialekty germańskie na północne i południowe lub ogólniej — wyodrębniła język niemiecki na tle germańskich. Trzecia przesuwka ma ułatwić słowotwórstwo bazujące na niemczyźnie. Jej ogólny schemat wygląda następująco:
[list][*]-sser, -ß(e), -ss(e) -> kka
[*]-ssen, -ßen -> kki
[*]ar- -> aa-
[*]-or -> oa
[*]-(i)ch, -(i)g -> (i)k
[*]-d, -td, -tt -> t(a)
[*]-(ich)keit, -heit -> -(ik)kat, -hat[/list]

Użycie języka teutońskiego

Język teutoński jest nadal rozwijany przez grono lingwistów. Oprócz mnie zasłużonymi językotwórcami są Torkan Ingawaar oraz Jahn Dagobard ik Thórn-Mákovski. Każdy z nich dołożył cegiełkę w tym mającym już ponad 3 lata dziele.

Język jest wykorzystywany przez Teutończyków i nie tylko. Działy forum Królestwa są dwujęzyczne. Coraz więcej osób decyduje się na zmianę swoich danych osobowych na teutońskobrzmiące (np. Jahn Dagobard ik Thórn-Mákovski, Vladimir ik Lihtenštán, Thimoteus ik Hohentsolern). Podstawowe zwroty znaleźć można w postach i wiadomościach użytkowników sarmackiej przestrzeni publicznej. Państwowi oficjele, z Księciem na czele, podczas uroczystości rocznicowych Teutonii wplatają w swoje przemówienia zdania po teutońsku. Tworzone są proste teksty literackie. Język teutoński poszczycić się może również nagraniem — jest to recytacja wiersza „Teutońskie Delfy” w wykonaniu Kristiana Arpeda. Dla języka teutońskiego opracowano także specjalne pismo, które jak na razie nie jest szerzej używane, choć w celu jego popularyzacji zorganizowano w 2016 roku konkurs kaligraficzny. Transkrypcji poddano niektóre krótkie teksty.

Zakończenie

Sztuczne języki przydają mikropaństwu swoistego charakteru. Współcześnie trudno sobie wyobrazić Teutonię bez jej własnej mowy, choć nie jest może używana na szerszą skalę, a grupa osób, które rzeczywiście zapoznały się z gramatyką jest wąska. Mimo wszystko warto przenieść swoje zainteresowania lingwistyczne na płaszczyznę mikronacji.

Jako językotwórca mam nadzieję, że teutoński będzie nadal rozwijany, popularyzowany, a coraz więcej osób będzie używać podstawowych zwrotów w codziennej komunikacji w przestrzeni publicznej.

الوـس pisze:

Moeglichkeit - Moeglikkat,
essen - ekki,
Freihet - Freihat itd?

Polyna pisze:

I’m pressing the button as fast as I can

Vladimir von Lichtenstein pisze:

Założenie było takie, by trzecia przesuwa ułatwiła słowotwórstwo, ale nie wyklucza to, że tak napiszę, twórczej innowacji. Jako przykład podam tutaj zaproponowane przez Jahna Dagobarda ik Thórna-Mákovskiego słowo Roar (lew), które jest onomatopeicznego pochodzenia — od dźwięku, który lew wydaje.

Karolina Aleksandra pisze:

Polyna pisze:

I’m pressing the button as fast as I can

Z uwagi na to, że znajdujemy się w gmachu Uniwersytetu Królewskiego, prosiłabym o bardziej merytoryczną dyskusję. To nie wątek do prania się po twarzach, to dyskusja nad wykładem, z której każdy mógłby coś wynieść. Co się konkretnie nie podoba i dlaczego?

Karolina Aleksandra

Alatriste pisze:

Jak zwykle mogę powiedzieć tylko, że szanuję. Szczególnie za solidne uporządkowanie wszystkich zasad, w przeciwieństwie do baridajskiego, który jest po prostu chaotyczny. Cóż, w ciągu tych kilku lat dość chyba napisałem słów uznania dla twórcy. Stąd, żeby nie przesładzać po prostu pochwalę dobrą robotę. :)

A niech będzie. Moim zdaniem teutoński jest taką perełką wśród yoyojęzyków. Poukładany, niezbyt trudny, proste słowotwórstwo. Po prostu wzór. Widać, że pracowała nad nim osoba mająca pojęcie "co z czym jeść". :)

Vladimir von Lichtenstein pisze:

[..] i wciąż tworzony skytyjski [..]